ਜਾਣੋ ਇਸ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦਾ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ

ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕੋਕੁ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੁਓਕਾ(Masanobu Fukuoka) ( 1913 – 2008 ) ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਨ । ਫੁਕੁਓਕਾ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਯੋਕੋਹੋਮਾ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ ਇੰਸਪੇਕਟਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ । 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਆਏ ।

ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਗਲੇ 65 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੀ ਜੁਤਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ , ਕੋਈ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਖਾਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ,ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ।

ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੁਕੁਓਕਾ ਦੀ ਝੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜਿਸਦਾ ਜਿਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਹ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਝੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਬੰਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਫੁਕੁਓਕਾ ਦੇ ਇਸ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਨੇ ।

ਫੁਕੂਓਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੇ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ – ਹੁੰਦੇ ਮੇਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਚਾਵਲ ( ਝੋਨਾ ) ਦੇ ਬੂਟੇ ਲੱਕ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ।ਪਰ ਮੇਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ , ‘ਫੁਕੂਓਕਾ ਸਾਬ , ਕੀ ਇਹ ਝੋਨਾ ਠੀਕ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਪਾਵੇਗਾ ? ’ ‘ਜਰੂਰ , ’ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ , ‘ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

’ ਮੈਂ ਲੰਬੇ – ਮੋਟੇ , ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਅਤੇ ਵੱਡੀ – ਵੱਡੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਉਸਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਮੈਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਰੱਖੋ , ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਝੋਨੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵਾਂਗੂ ਹੀ ਵਧਣ ਦਿਓ ।

ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ – ਚਾਰ ਫੀਟ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨਿਕਲਣਗੇ ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਪੱਤੀਦਾਰ ਡੰਡਲ ਹੀ ਹਸ਼ਟ – ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਰਾਲੀ ਖੂਬ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬੂਟੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਨੀ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਾਣੇ ਲਈ ਬਾਕੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ।

ਮਸਲਨ , ਜੇਕਰ ਵੱਡੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ 1,000 ਕਿੱਲੋ ਪਰਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਝੋਨੇ ਦਾ ਝਾੜ ਸਿਰਫ 500 – 600 ਕਿੱਲੋ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ । ਪਰ ਫੁਕੂਓਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਚਾਵਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗ ਰਹੇ 1,000 ਕਿੱਲੋ ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ 1,000 ਕਿੱਲੋ ਝੋਨਾ ਵੀ ਨਿਕਲੇਗਾ । ਜੇਕਰ ਫਸਲ ਚੰਗੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬੂਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ 1,200 ਕਿੱਲੋ ਤੱਕ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲੋਂ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ।

ਸੁੱਕੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਬੂਟੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਾਈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ।ਇਸਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪੂਰੇ ਬੂਟੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਜੜ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਪੱਤੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ।ਇੱਕ ਵਰਗ ਇੰਚ ਪੱਤੀਆਂ ਛੇ ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਬੂਟੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ – ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਹੀ ਸੌ – ਦਾਣੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਫੁਕੂਓਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੇ ਮੈਂ ਬੀਜ ਜਰਾ ਸੰਘਣਾ ਬੀਜਦਾ ਹਾਂ ,ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ ਵਿੱਚ 20 – 25 ਬੂਟੇ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 250 ਵਲੋਂ 300 ਦਾਣੇ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ।ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਘੱਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੂਟੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਚਾ ਨਾ ਵਧਣ ਦਿਓ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਣਕ , ਜੌਂ , ਰਾਈ , ਬਾਜਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਬੇਸ਼ੱਕ , ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਫਸਲ ਦੀ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰੇ ਮੌਸਮ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇੰਚ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ।ਪਰ ਜੇਕਰ ਝੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸਹਾਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ।ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸਹਾਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਦੀਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਦੀਨਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਝੋਨੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਉਦੋਂ ਵੱਧਦੇ ਹਨ ,ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ – ਸੋਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ 60 ਤੋਂ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇ । ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਮਜਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆ ਨੇ । ਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੂੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸੋਕਾ ਫੇਰ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਸੋਕਾ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਧੇਰਾ ਝਾੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਫੁਕੂਓਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੇ ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਖੇਤ ਦਾ ਝੋਨਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਝੋਨੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਵੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਆਦਰਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ ।ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਸੱਮਝ ਜਾਵੇਗਾ ਇਹ ਬੂਟੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉੱਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਢੰਗ ਮੈਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਚਾਵਲ ਉੱਗਿਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ । ਫਸਲ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੇਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

x

Check Also

‘ਪੱਤਾ ਰੰਗ ਚਾਰਟ’ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰੋ ਝੋਨੇ ਵਿਚ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ

ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿੱਟੀ ਪਰਖ ...